محمد اعظم خان ناظم جهان

مقدمه و پيشگفتار 43

نير اعظم در شناخت نبض و انواع آن ( فارسى )

شرح حكيم گيلانى ، نسخه چاپ سنگى هند ، ص 124 : « و اراد بالنبضة المركّبة مجموع ما يوجد فى مدّة يرجع فيها اوّل حركة الى مثله ، و هى من النبض كالفرد من النوع » . شرح حكيم آملى ، نسخه چاپ سنگى هند ، ص 125 : « بانّ النبضهء منزلهء الشخص من النوع » . القانون فى الطب ، ج 1 ، ص 123 : « إنّ كلّ نبضة فهى مركبة من حركتين و سكونين ، لأنّ كلّ نبض ( نسخة طهران : نبضة ) مركّب من انبساط و انقباض ثم ( نسخة طهران : كان - اضيفت ) لا بدّ من تخلل السكون بين كلّ حركتين متضادتين لاستحالة اتصال الحركة بحركة ( نسخة طهران : بالحركة مع حركة ) أخرى بعد أن يحصل لمسافتها نهاية و طرف بالفعل » . بدين‌ترتيب ، در تصحيح آن بخش از كتاب كه از كتب ديگران برداشت شده بود متن اثر با منابع اصلى مقابله شد و هرجا نقص يا اشتباهى رخ داده بود به صورت قياسى تصحيح شد . حجم زياد مستنداتى كه از اين راه در پانويس كتاب گرد آمده بود سبب چشم‌پوشى از همه آنها - الّا ما خرج بالدليل - شد ؛ زيرا حجم كتاب به چند برابر حجم فعلى مىرسيد ، ضمن اينكه با گرد آمدن مجموعه آثار طبى در موضوع نبض ديگر نياز چندانى بدين كار احساس نمىشد . از ديگر موضوعات مربوط به تصحيح متن ، به‌ويژه در بيان اسباب هر نوع نبض يا نبض بيماريها ، سنجش صحت اطلاعات وارده با قواعد و اصول اين علم بود ، ضمن اينكه در بيماريها به شرح مبسوط آنها در ساير كتب طبى نيز مراجعه شد . با اين‌همه ، چون مبحث نبض بسيار دقيق است تا جايى كه امكان داشت سعى شد كمترين احتمالها نيز در تغيير متن در نظر گرفته شود و هر نوع تغييرى در متن با علامت [ ] مجزا شود يا در پانويس ضبط گردد تا از كار سليقه‌اى و دخالت هر نوع برداشت شخصى پرهيز شود . براى مزيد اطلاع خوانندگان گرامى ، گاه معناى واژه يا عبارتى در پانويس آورده شده و در برخى موارد توضيحاتى بر آن افزوده شده است . در انتها نيز واژه‌نامه مبسوطى قرار داده شده تا مشكلى در اين باب وجود نداشته باشد .